Hỏi – đáp

Đến ngày 30/9/2026, tổng giải ngân kế hoạch, dự toán thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia thuộc giai đoạn 2026–2030 đạt 5,9% (khoảng 1.705,65/29.107,79 tỷ đồng); trong đó vốn đầu tư công đạt 6,9% (1.488,48/21.615,23 tỷ đồng), kinh phí thường xuyên đạt 2,9% (217,17/7.492,56 tỷ đồng). Đối với nguồn, nhiệm vụ của giai đoạn 2021–2025 tiếp tục thực hiện trong năm 2026, tổng giải ngân đạt 39,9% (khoảng 10.242,11/25.646,78 tỷ đồng); trong đó vốn đầu tư công đạt 49,1% (6.025,99/12.284,12 tỷ đồng), kinh phí thường xuyên đạt 31,6% (4.216,12/13.362,66 tỷ đồng). Tiến độ chậm có cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Ở Trung ương, phương án phân bổ của một số Bộ Chủ chương trình được đề xuất chậm, nên ngân sách trung ương được giao qua nhiều đợt, tập trung từ tháng 6 đến tháng 9/2026, làm rút ngắn thời gian tổ chức thực hiện. Ở một số bộ, địa phương còn chậm phân bổ, giao dự toán và xử lý các vướng mắc về đối tượng thụ hưởng, bồi thường, nguồn gốc đất, giải phóng mặt bằng, giá vật liệu và tổ chức thực hiện. Vì vậy, trách nhiệm cần được xem xét theo từng khâu, phân biệt rõ nguyên nhân do giao vốn muộn với nguyên nhân do tổ chức thực hiện. Trong thời gian còn lại của năm, Chính phủ tập trung hoàn thành phân bổ, giao kế hoạch, dự toán; yêu cầu các bộ, địa phương khẩn trương phân bổ chi tiết, rà soát từng nhiệm vụ, dự án, xử lý ngay các vướng mắc; chủ động điều chỉnh theo thẩm quyền đối với nguồn không còn nhiệm vụ chi hoặc không có khả năng thực hiện; đồng thời gắn tiến độ, kết quả giải ngân với trách nhiệm của cơ quan, đơn vị và người đứng đầu. Quan điểm là đẩy nhanh giải ngân nhưng không giải ngân bằng mọi giá mà phải bảo đảm mọi khoản chi đúng mục tiêu, đúng đối tượng, đủ thủ tục và có hiệu quả thực chất.

Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị về sắp xếp, tinh gọn, nâng cao hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia, Đảng ủy Chính phủ đã chỉ đạo Chính phủ và Bộ Tài chính rà soát, xây dựng phương án và trình Quốc hội xem xét, quyết định việc hợp nhất 04 chương trình mục tiêu quốc gia. Trên cơ sở đó, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 46/2026/QH16, phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026–2035. Quan điểm xuyên suốt là hợp nhất Chương trình không đồng nghĩa với làm lại từ đầu; phải kế thừa các nhiệm vụ, cơ chế và thủ tục đang thực hiện hợp pháp, bảo đảm không làm gián đoạn chính sách và quyền lợi của người dân. Cụ thể hóa Nghị quyết số 46/2026/QH16, Nghị định số 387/2026/NĐ-CP đã quy định cơ chế chuyển tiếp đối với các kế hoạch, dự toán, nhiệm vụ, dự án, hợp đồng, tài sản và đối tượng thụ hưởng đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt; tiếp tục thực hiện, thanh toán, quyết toán theo cơ chế chuyển tiếp tương ứng, không yêu cầu thực hiện lại các thủ tục đã hoàn thành đúng quy định. Các nguồn vốn, kinh phí được phép kéo dài, chuyển nguồn tiếp tục được xử lý theo nghị quyết của Quốc hội và pháp luật về ngân sách nhà nước, đầu tư công. Đối với vốn, dự toán được giao trong thời gian chuyển tiếp, cơ quan thực hiện phải xác định rõ cơ chế áp dụng cho từng nhiệm vụ và thực hiện thống nhất trong toàn bộ quá trình; các tiêu chuẩn, định mức và hướng dẫn chuyên ngành còn phù hợp, còn hiệu lực tiếp tục được áp dụng. Các bộ, cơ quan trung ương và địa phương có trách nhiệm rà soát, phân loại toàn bộ nhiệm vụ chuyển tiếp; xác định rõ nguồn vốn, cơ chế thực hiện, tiến độ và trách nhiệm của từng cơ quan; chủ động xử lý các vướng mắc thuộc thẩm quyền, không để tâm lý chờ cơ chế, hướng dẫn mới làm đình trệ những nhiệm vụ đã đủ căn cứ pháp lý để triển khai. Nguyên tắc xuyên suốt là chuyển tiếp có kế thừa, không tạo khoảng trống chính sách, không phát sinh thủ tục không cần thiết và bảo đảm quyền lợi của người dân được thực hiện liên tục.

Đây là yêu cầu cốt lõi của việc hợp nhất. Chính phủ xác định việc hợp nhất không chỉ là thay đổi tên gọi hoặc ghép cơ học các chương trình, mà phải đổi mới thực chất phương thức quản lý, phân bổ và tổ chức thực hiện; giảm đầu mối, giảm trùng lặp, tăng tính chủ động của địa phương và hướng nguồn lực trực tiếp hơn tới mục tiêu, địa bàn và đối tượng cần hỗ trợ. Thứ nhất, tập trung nguồn lực theo mục tiêu, tránh trùng lặp. Chương trình được quản lý thống nhất theo mục tiêu, nhiệm vụ và đối tượng thụ hưởng; mỗi nhiệm vụ xác định rõ một đầu mối chịu trách nhiệm, không bố trí trùng lặp ngân sách cho cùng một nội dung. Ngân sách trung ương ưu tiên địa bàn khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nơi còn thiếu hụt dịch vụ cơ bản; đồng thời không làm giảm các chính sách hỗ trợ trực tiếp cho người dân do việc hợp nhất. Thứ hai, phân cấp mạnh hơn, trách nhiệm rõ hơn. Trung ương tập trung quy định mục tiêu, tiêu chuẩn, tiêu chí, cơ chế và thực hiện kiểm tra, giám sát; địa phương được chủ động xác định danh mục, thứ tự ưu tiên, phân bổ và tổ chức thực hiện trong phạm vi nguồn lực được giao. Phân cấp đi đôi với trách nhiệm về tiến độ, chất lượng và hiệu quả, hạn chế tình trạng phải xin ý kiến đối với những nội dung đã thuộc thẩm quyền. Thứ ba, chuyển mạnh sang quản lý theo kết quả. Hiệu quả Chương trình không chỉ được đánh giá bằng số vốn đã phân bổ, giải ngân mà bằng mức độ hoàn thành mục tiêu, kết quả đầu ra và tác động thực tế đối với người dân. Kết quả thực hiện, năng lực tổ chức, tiến độ giải ngân và mức độ hoàn thành mục tiêu là căn cứ quan trọng để xem xét phân bổ nguồn lực các năm tiếp theo. Thứ tư, giảm thủ tục và gánh nặng báo cáo. Chính phủ tổ chức xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, kết nối thông tin về đối tượng, mục tiêu, phân bổ, giải ngân, thanh toán và kết quả thực hiện; thông tin đã được cập nhật, xác nhận và kết nối thì không yêu cầu địa phương, cơ sở nhập lại nhiều lần. Thước đo cuối cùng của việc hợp nhất là người dân tiếp cận chính sách thuận lợi hơn, nguồn lực đến đúng nơi cần nhất, đúng đối tượng và kết quả thực hiện có thể đo lường, kiểm chứng, giám sát được.

a) Đối với năm 2026: Các địa bàn thuộc huyện nghèo, xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo trước đây theo Quyết định số 353/QĐ-TTg ngày 15/3/2022 của Thủ tướng Chính phủ sẽ tiếp tục được hỗ trợ triển khai các dự án, tiểu dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025 đến hết 31/12/2026 nếu đáp ứng các điều kiện tại điểm b, Khoản 7 Điều 1 của Nghị quyết số 257/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội được thay thế bằng Nghị quyết số 46/2026/QH16 ngày 24/8/2026 của Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035. Đối với các chế độ, chính sách khác, đề nghị liên hệ với các bộ, ngành chủ quản để được hướng dẫn, thực hiện. b) Đối với việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030 theo Nghị quyết số 257/2025/QH15 của Quốc hội; Quyết định số 417/QĐ-BNNMT ngày 31/01/2026 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt Chương trình giai đoạn I: Từ năm 2026 đến năm 2030, quy định: đối tượng thụ hưởng của Chương trình là “Các xã, thôn, người dân, hộ gia đình, cộng đồng dân cư, hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp và các tổ chức khác có liên quan trên địa bàn cả nước, trong đó ưu tiên hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới và hải đảo”. Chương trình không quy định nhóm địa bàn riêng là “xã đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo”. Đồng thời, tại Nghị quyết số 60-NQ/TW ngày 12/4/2025 của Ban Chấp hành Trung ương quy định: kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện từ ngày 01/7/2025.

a) Năm 2026, việc rà soát, xác định hộ gia đình làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp có mức sống trung bình năm 2026 thực hiện theo quy định khoản 2 Điều 5 Nghị định số 351/2025/NĐ-CP ngày 30/12/2025 của Chính phủ quy định chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026-2030 “đến khi Chính phủ có quy định khác thay thế”. b) Thực hiện Chương trình công tác năm 2026 của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tại Quyết định số 125/QĐ-TTg ngày 16/01/2026 của Thủ tướng Chính phủ, hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn thực hiện nhiệm vụ xây dựng Quyết định của Thủ tướng Chính phủ quy định tiêu chí xác định hộ gia đình làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp có mức sống trung bình phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030. Sau khi Thủ tướng Chính phủ quyết định ban hành tiêu chí, Bộ sẽ căn cứ theo nhiệm vụ được phân công để hướng dẫn các địa phương tổ chức thực hiện.

a) Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó xác định nhiệm vụ “Xây dựng và dùng chung các nền tảng số quốc gia, vùng, bảo đảm hoạt động thống nhất, liên thông của các ngành, lĩnh vực trên môi trường số”. Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã giao nhiệm vụ Cục Chuyển đổi số chủ trì, phối hợp với Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình MTQG xây dựng Hệ thống cơ sở dữ liệu và phần mềm quản lý dữ liệu giảm nghèo ở các cấp; hệ thống thông tin phục vụ quản lý, điều hành các Chương trình mục tiêu quốc gia theo hướng thống nhất, đồng bộ trên phạm vi cả nước, dự kiến chuyển giao cho các địa phương triển khai thực hiện trong năm 2026. b) Về sự cần thiết xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu hộ nghèo, hộ cận nghèo của địa phương, đề nghị địa phương làm rõ về sự cần thiết xây dựng hệ thống, bảo đảm không trái với chủ trương của Bộ Chính trị nêu trên.

Phương pháp rà soát, công nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo giai đoạn 2027-2030 là phương pháp khảo sát thu thập thông tin của hộ gia đình, tính điểm, tổng hợp điểm để ước lượng thu nhập và xác định mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản của hộ nghèo, hộ cận nghèo theo quy định tại Thông tư số 25/2006/TT-BNNMT ngày 27/5/2026 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường.